Hoe effectief is een bevel om het land te verlaten?
© Secunews

Hoe effectief is een bevel om het land te verlaten?

Wanneer een vreemdeling wordt gecontroleerd en hierbij blijkt dat hij onwettig verblijft in België kan deze een bevel krijgen om het grondgebied te verlaten (afgekort BGV). Een bevel wordt echter niet zomaar afgeleverd.

Wanneer kan een vreemdeling worden "verwijderd"?
Enerzijds kan een verwijdering gebeuren aan de grens van het gastland. Dit wordt een "terugdrijving" genoemd. Anderzijds kan het ook de vorm aannemen van een BGV. Dit is meestal het geval wanneer een illegale vreemdeling wordt geïntercepteerd.
Er zijn verschillende situaties waarbij men spreekt van "illegaal verblijf". Bijvoorbeeld:
-Het land binnenkomen en er illegaal verblijven (zonder geldige verblijfsvergunning);
-Een verblijf dat langer is dan de geldigheidsduur van het visum;
-In het land blijven nadat de termijn is verstreken bij afwijzing van een aanvraag tot internationale bescherming;
-Student zijn en niet terugkeren naar het land van herkomst na het beëindigen van de studies.

Een BGV kan ook worden afgegeven aan een EU-burger, bijvoorbeeld als zijn of haar (langdurig) verblijf werd beëindigd om redenen van openbare orde, nationale veiligheid of volksgezondheid.

De procedure
Verschillende diensten zijn in België verantwoordelijk voor de controle van vreemdelingen. Vaak is het zo dat de politie als eerste optreedt. Wanneer men een illegale immigrant aanhoudt wordt een verslag gestuurd naar de Dienst Vreemdelingenzaken (DVZ). DVZ neemt op zijn beurt een administratieve beslissing en maakt eventueel bijkomende instructies over aan de politie. Het is steeds aan de politie om de betrokken persoon op de hoogte te brengen van deze beslissing. Dit kan bijvoorbeeld een invrijheidstelling zonder meer zijn of het afleveren van een (nieuw) BGV.
In 2022 werden ongeveer 25.000 BGV’s afgegeven. Daarvan keerden er, vrijwillig of gedwongen, ongeveer 7.400 of 29% terug. Dit stemt overeen met het Europese gemiddelde. Hoe kan dit relatief lage percentage worden verklaard?

Problemen bij een terugkeer
Personen die een BGV willen naleven ondervinden daarbij soms materiële moeilijkheden (bv. transportkosten). In deze gevallen kan de "Dienst vrijwillige terugkeer van de Dienst Vreemdelingenzaken" hulp bieden. Mensen die het land niet willen verlaten kunnen bij hun verwijdering ook op hindernissen stuiten. Deze kunnen materieel, administratief en juridisch zijn.

Moeilijkheden om de vreemdeling te vatten en het BGV af te leveren
Volgens de vzw Ciré telt België honderdtienduizend illegalen. Hoewel dit cijfer met de nodige voorzichtigheid moet worden bekeken geeft het wel een idee van de omvang van het probleem. Een vreemdeling moet worden gelokaliseerd om te kunnen worden verwijderd, ongeacht of hij al dan niet een BGV kreeg. Wanneer deze dakloos is of bij kennissen verblijft kan dit lastig zijn.
Wanneer men een woning of plaats wil betreden waar de vreemdeling effectief woont is er een huiszoekingsbevel nodig.
Het kan ook voorkomen dat één persoon reeds meerdere bevelen gekregen heeft. Dit komt meestal door het tekort aan plaatsen in een detentiecentrum (hier verblijft men voor een terugkeer). In 2022 was de gemiddelde maximale capaciteit voor alle centra samen slechts 433 plaatsen.

De persoon identificeren en medewerking verkrijgen van het land van herkomst
De volgende stap in de procedure is het akkoord krijgen van het land van herkomst. Dit land dient toestemming te geven om zijn burger terug in ontvangst te nemen middels een laissez-passer. Het is algemeen geweten dat veel landen (bv. Rusland) weigeren om samen te werken met EU-landen.
Sommige vreemdelingen vernietigen bij aankomst in België hun (identiteits)documenten, nemen een valse identiteit aan of geven een valse nationaliteit op. Bij het opgeven van deze valse nationaliteit beweert men uit een land afkomstig te zijn dat niet samenwerkt met België (bv. Algerije). DVZ heeft de complexe taak om de betrokken personen te identificeren en om het akkoord van het land waar ze een verblijfsrecht hebben te verkrijgen. De benodigde reisdocumenten dienen afgeleverd te worden door het land van bestemming.
Er is dus een grondige analyse van het individuele dossier nodig: verificatie van vingerafdrukken, onderzoek van het administratieve dossier en verhoren van de vreemdeling. DVZ stuurt vervolgens een identificatieverzoek naar het vermoedelijke land van herkomst. Soms is er een vlotte medewerking van het land, maar soms worden een aantal eisen gesteld. Zo kan het zijn dat men zelf zijn onderdaan wil ondervragen of de procedure reguleren naargelang de omstandigheden.

Een geslaagde terugvlucht
Tot slot moet er een vlucht beschikbaar zijn voor een terugkeer, wat niet altijd het geval is, vooral bij landen als Eritrea of Afghanistan. Wanneer er wel een vlucht is kan de houding (bijv. weerspannigheid) van de te verwijderen persoon de terugkeer bemoeilijken of ervoor zorgen dat ze niet doorgaat. In het verleden is reeds gebleken dat passagiers hulp boden om iemand onder controle te kunnen houden.

De wettelijke procedures
Vluchtelingen en asielzoekers die uit een land afkomstig zijn waar ze een risico lopen om vervolgd te worden kunnen niet gedwongen teruggestuurd worden. Dit wordt het beginsel van niet-terugkeer genoemd en staat los van het feit dat er steeds beroep tegen de procedure mogelijk is. Het geldt zonder enige beperking en ongeacht de juridische situatie. Alvorens de terugkeer van een illegaal verblijvende vreemdeling wordt overwogen moet zijn of haar situatie dus steeds worden onderzocht, rekening houdende met de individuele rechten van de betrokkene.
Voor een beroep tegen de procedure: een asielaanvraag wordt eerst geregistreerd door DVZ en vervolgens onderzocht door het Commissariaat-generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen (CGVS).
Als de eindbeslissing negatief is kan de asielzoeker beroep aantekenen bij de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen (RV). Deze dienst kan de eerdere beslissing vernietigen, een nieuwe analyse door het CGVS eisen, de beslissing herzien door automatisch bescherming te verlenen of de weigering van het CGVS bevestigen. In het laatste geval heeft de aanvrager de mogelijkheid om in een hoger beroep te gaan bij de Raad van State (zonder opschortende werking).
Tot slot: wanneer de volledige procedure (negatief) werd afgerond kan er enkel een nieuwe asielaanvraag ingediend worden als er nieuwe persoonlijke of geopolitieke informatie voorhanden is die voor een gewijzigde situatie zorgen.

Claude BOTTAMEDI
Korpschef van een lokale politie o.r.

Lees ook:
Wat is de rol van de Dienst Vreemdelingenzaken?
Criminele netwerken in migrantensmokkel