Welke politiemaatregelen kan een burgemeester treffen?

Wat kan de gemeentelijke overheid doen als de openbare orde is verstoord, bijvoorbeeld door herhaald nachtlawaai, een muur die op instorten staat of een onbewoonbare woning? Welke administratieve bevoegdheden heeft de burgemeester in dat geval?


Een burgemeester heeft hiervoor bevoegdheden van algemene bestuurlijke politie waardoor hij alle volgens hem nuttige maatregelen kan treffen om een einde te maken aan zulke verstoringen. Dit gebeurt via een politiebesluit (of besluit van de burgemeester).


Het politiebesluit als individuele maatregel


Deze bevoegdheid van de burgemeester geldt bijna altijd per individueel geval. Dit betekent dat hij enkel punctuele maatregelen mag treffen die van toepassing zijn:

- op één persoon of een beperkt aantal personen;
- op een precieze plaats binnen de gemeente, nl. de plaats waar de storing plaatsvindt of kan plaatsvinden;
- voor een bepaalde of te bepalen duur.

Het besluit kan er maar komen als er eerst vaststellingen zijn gedaan. Dat kan persoonlijk door de burgemeester, maar ook in een dienstverslag van de politie.

Behalve in het geval van uiterste hoogdringendheid moet de betrokkene aan wie het besluit is gericht de kans krijgen zich behoorlijk te verdedigen.

De burgemeester moet zijn besluit altijd motiveren aan de hand van de overwegingen van openbare orde die aan zijn optreden ten grondslag liggen. Hij moet zijn argumenten in de tekst van het besluit zelf vermelden.

Ten slotte moet het besluit worden meegedeeld aan de betrokken personen, hetzij rechtstreeks, hetzij door middel van een aanplakking ter plaatse, wanneer de maatregel bijvoorbeeld betrekking heeft op een verbod op de toegang tot een gevaarlijke plaats.


De tussenkomst van de burgemeester moet altijd gebeuren op basis van de artikelen 135 en 133, lid 2 van de Nieuwe Gemeentewet, maar het is zeer belangrijk om te preciseren dat de bevoegdheid van de burgemeester volgens deze artikelen beperkt is tot de bescherming van de openbare orde, waaronder openbare gezondheid, veiligheid en rust.

Laten we het voorbeeld nemen van een vervallen gebouw dat de veiligheid en de doorgang op de openbare weg dreigt te verstoren. Als het gebouw werkelijk geheel of gedeeltelijk dreigt in te storten heeft de burgemeester het recht om in te grijpen. Ook de bescherming van de openbare rust kan een ingreep rechtvaardigen, bijvoorbeeld wanneer er rond een café geluidshinder ontstaat.


Dan moet de op te leggen maatregel worden gekozen. Hier is het evenredigheidsbeginsel, dat het optreden van de administratieve overheden regelt, van toepassing. Dit beginsel vereist dat de maatregel in overeenstemming is met het beoogde doel. Als het de bedoeling is om de verstoring te onderdrukken en dus in dit geval de val van brokstukken op de openbare weg te vermijden, dan kan de maatregel niet verder gaan en kan hij bijvoorbeeld niet de totale sloop van het gebouw worden bevolen als consolidatie- of ondersteuningswerken voldoende zijn om het risico van verstoring uit te sluiten.

Tegen een politiebesluit kan beroep worden aangetekend bij de Raad van State, die het nietig kan verklaren. 


De verordening van de burgemeester als collectieve maatregel


Een burgemeester beschikt in heel uitzonderlijke gevallen over reglementaire politionele bevoegdheid van toepassing op iedereen. De burgemeester kan zich hier in de plaats stellen van de gemeenteraad die normaal als enige dergelijke algemene maatregelen kan opleggen. Hij kan dan zelf een politiebesluit opstellen.

Deze bevoegdheid is echter op twee manieren beperkt:    
- Zij geldt enkel in zeer ernstige situaties (rampen, rellen of groot gevaar) waarin de veiligheid van de inwoners rechtstreeks bedreigd wordt.
- Er moet een speciale procedure gevolgd worden. Zo moeten de leden van de gemeenteraad onmiddellijk op de hoogte worden gebracht (meestal wordt er een koerier met de tekst van het gemotiveerde besluit naar elk lid gestuurd). De verordening moet tevens worden bekrachtigd door de gemeenteraad tijdens de eerste zitting na de uitvaardiging ervan; zo niet, dan verliest deze haar rechtsgeldigheid in de toekomst.

Enkele – theoretische – voorbeelden van maatregelen die getroffen kunnen worden op basis van artikel 134 van de Nieuwe Gemeentewet:
- een verbod voor alle inwoners om kraantjeswater te gebruiken wegens watervervuiling;
- een verbod om met meer dan x personen samen te komen op straat en op openbare plaatsen nadat er rellen zijn uitgebroken;
- een verbod of beperking om watervoorraden te gebruiken wanneer schaarste de strijd tegen bosbranden kan belemmeren;
- tijdens een periode van grote droogte, een verbod om te roken op de openbare weg vanwege brandgevaar.


Sylvie SMOOS en Ambre VASSART
Vereniging Steden en Gemeenten van Wallonië

 
Lees ook:
Een instelling sluiten: de bevoegdheid van bijzondere bestuurlijke politie van de burgemeester?
Gevaarlijke honden: welke maatregelen kan de burgemeester nemen?
Wanneer kan de burgemeester een "tijdelijk plaatsverbod” inroepen?
De sluiting van instellingen wegens verstoring van de openbare orde
De sluiting van instellingen door de gemeentelijke overheid wegens drugshandel
De sluiting van instellingen zonder BA-verzekering inzake brand en ontploffing

 
Verder lezen